Hieronder nog enkele  verslagen van meer dan 100 jaar oud rond de bijensteektherapie. Deze heb ik destijds in het archief van de VBBN gevonden.

De behandeling van rheumatisme door bijensteken.

't Geloof, dat 't bijengif 'n geneesmiddel tegen rheumatisme zou zijn, is in de imkerswereld algemeen verbreid, en dagteekent waarschijnlijk reeds van eeuwen her.
Wij herinneren ons uit onze literatuur mededeelingen van personen die aan deze pijnlijke ongesteldheid lijdende waren geweest vóór zij bijen hielden, maar er daarna geen hinder van hadden gehad! 't Blijft echter de groote vraag of zij hun genezing aan de bijensteken, dan wel aan andere omstandigheden te danken hadden.
Maar tegenover hen staan tal van imkers, die ondanks hun bijen, voortdurend aan hun lastige kwaal blijven sukkelen. Misschien ook, wijlzij zich wat al te zorgvuldig tegen hun dieren beschermen.
Onder deze omstandigheden kan 't ons niet verwonderen dat de geneeskundige wetenschap, die bovendien nog zoovele vragen op te lossen heeft, niet die aandacht aan ‘t vraagstuk der behandeling van rheumatisme door bijensteken heeft geschonken, welke 't misschien wel verdient.

Intusschen wij mogen dankbaar zijn dat tenminste één geneesheer ook in deze richting heeft meegewerkt om den roem onzer dieren te verbreiden.
Reeds in 1888 kon Dr. Phlipp Tere; praktiseerend arts te Marburg (Stiermarken), mededeeling doen omtrent 173 personen, die hij te zamen met ongeveer 39.000 bijensteken had behandeld, waarbij hij merkwaardige betrekkingen ontdekte tusschen 't rheumatisme en 't bijengif. In den loop van 1903 deed Dr. Tere opnieuw verslag van z’n waarnemingen aan de Vereeniging van Geneeskundigen te Weenen.Z'n ervaring liep nu over meer dan 500 personen.
Dr. Tere openbaart zich in deze verslagen als ‘n overtuigd voorstander van de door hem als ‘t ware uit de volksoverlevering opgedolven geneeswijze. Hij meent dat elk chronisch (1) geval van gewrichtsrheumatisme, 't zij ‘t zich langzamerhand als zoodanig ontwikkelde, of zich plotseling als zoodanig inzette (rheumatisme arthritis) (2) door bijengif genezen kan worden. En hij steunt deze meening op z'n rijke ervaring.

In 't algemeen zal de genezing door middel der steekkuur spoediger intreden, en bij gevolg ook minder steken vereischen, naarmate men vroeger met de behandeling begint. Veel hangt hier af van de persoonlijkheid van den lijder.
Wat 't acute (3) rheumatisme betreft, verkreeg Dr. Tere den indruk, dat ook hier 'n zeker aantal bijensteken ‘n gunstigen invloed hadden en deze veel bijdroegen tot ‘n snellere genezing. Merkwaardig achtte hij 't dat in de 30 gevallen, van acuut rheumatisme, de door hem gekozen geneeswijze geen hartgebreken ten gevolge had.
Gunstig werkten bijensteken verder bij spierrheumatisme, bij rheumatische pijnen in de groote zenuwstammen (neuralgiën) (4) van de gezichtszenuwen b.v. bij ischias (5), enz.
Gelijk ieder imker bekend is, is de werking van ‘t bijengif plaatselijk en algemeen. Dit laatste maakt dat men op den duur, zoo al niet ongevoelig voor den steek, dan toch ongevoelig voor 't vergif wordt.
Dr. Tere is van oordeel, dat alleen de algemeene werking de genezing veroorzaakt. ‘t Komt er dus in dit opzicht weinig op aan waar men de steken laat toebrengen. Maar ‘t spreekt bijna van zelf, dat men bij rheumatisme in de benedenste ledematen, niet bij voorkeur de armen met ‘t gif laat inenten.
De ervaring leerde dat 't bijengif, wel is waar langzamer werkte dan de meeste andere geneesmiddelen die tegen rheumatisme worden aangewend, langzamer b.v. dan Salicylzuur of Salicinum, maar dat de genezing die er door verkregen werd, grondiger was.

Wie nu weet, welk 'n hardnekkigen wederstand sommige gevallen van rheumatisme bieden aan elke behandelingswijze, zal begrijpen, welke hooge eischen van vertrouwen en geduld aan geneesheer en patiënt worden gesteld bij toepassing van 't langzaam werkende bijengif.
De arts zal 't dan ook alleen aanwenden. waar andere middelen falen of door de een of andere omstandigheid niet hunnen worden aangewend. Nooit echter mogen kinderen of zeer oude lieden aan de steekkuur onderworpen worden. Ook waar rheumatisme samen gaat met sterke bloedarmoede, met tuberkulose, met nierontsteking of met zware koortsen, dient men zich van de aanwending van 't bijengif te onthouden. Alleen in 't laatste geval kan men na 't afloopen der koorts voorzichtig tot de kuur overgaan.

Gevaarlijke verschijnselen zag Dr. Tere alleen optreden bij ongesteldheden van ‘t hart, langs welken weg deze ook mochten ontstaan zijn. In ‘t algemeen veronderstelt hij, dat overal waar bij aanwending van eenige weinige steken heftige, algemeene verschijnselen ontstaan, ‘n ernstige ongesteldheid in de bloedbaan moet worden aangenomen.
Sterven doet 'n mensch niet van 'n paar bijensteken. Wanneer men leert, dat iemand eenige uren na ’t ontvangen van zoo'n steek overleden is, kan men gerust aannemen dat z'n dagen en misschien ook wel z’n uren geteld waren en dat hij ook zonder bijensteek stellig gestorven zou zijn.***

(wordt vervolgd)

F.C. van Brussel, Apeldoorn.

(1). Chronisch = van langen duur, hardnekkig, van tijd tot tijd wederkeerend.
(2). Arthritis = jicht.
(3). Acuut = wat 'n snel verloop heeft.
(4). Neuralgie = zenuwpijn.
(5). Ischias = heuppijn, lendenpijn

Bovenkant

                                            
***
Hiermee wordt duidelijk dat in 1906 nog niets bekend was over het verschijnsel anafylaxis (Jelle).

De behandeling van rheumatisme door bijensteken.

(Vervolg blz. 56, april ’06)

De methode, volgens welke men de steken aanbrengt, is uiterst eenvoudig. Men grijpt de bij tusschen duim en wijsvinger, laat haar op de gekozen plaats den angel in 't vleesch brengen, doodt daarna 't dier, door 't samen te knijpen. De in de wond achterblijvende angel wordt eerst verwijderd als z'n automatische bewegingen geheel hebben opgehouden en dus 'n zoo groot mogelijke hoeveelheid van 't gif in de wond is opgenomen. (6)

Als Dr. Tere z'n kuur op een zijner patiënten wenscht toe te passen, geschiedt dit niet dan na zorgvuldig onderzoek. De eerste drie dagen zijn proefdagen; eerst daarna besluit de arts of met de behandeling zal worden voortgegaan, dan wel of hij er vanaf moet zien. In 't eerste geval durft Dr. Tere bijna voor de genezing instaan.
Aanvankelijk wordt slechts één steek per dag toegebracht en wel aan de strekzijde der ledematen of op den rug. Sterke patiënten, d.w.z. patiënten die den bijensteek goed verdragen, kunnen er al spoedig drie ontvangen. Langzamerhand wordt 't aantal toegebrachte steken vergroot. Maar wijl 'n arts geen ziekten, doch uitsluitend zieken behandelt, is natuurlijk niet aan te geven hoe groot dat aantal steken na 'n bepaalden tijd kan zijn. Menig maal heeft Dr. Tere dagen achtereen 'n patiënt met 150 steken per dag behandeld. In 't algemeen durft hij echter niet meer dan 100 steken per dag aan te raden.
De kuur duurt één of twee jaar; in enkele gevallen zelfs drie jaar. Zij is uiterst pijnlijk en wordt in vele gevallen op den duur nog pijnlijker, dan in den beginne. Maar 't einde kroont 't werk; wie volhoudt wordt genezen.
Onder deze omstandigheden is ‘t te begrijpen, dat slechts weinig lijders den moed hebben de kuur te ondergaan en dat bijna geen arts haar durft toepassen.

Voor eenige jaren heeft Dr. Joseph Langer te Praag 'n nauwkeurig scheikundig onderzoek ingesteld naar den aard van 't bijengif. DrTere hoopt dat dit nieuwe onderzoek er toe leiden mag 'n weg te vinden waarlangs 't mogelijk zal zijn, ‘t bedoelde gif op mindermartelijke wijze in 't menschelijk lichaam te brengen. En anders stelt hij zijn hoop op de serumtherapie (7), wanneer 't gelukt, zal zijn een of ander dier geheel ongevoelig voor 't bijengif te maken.
Van welke groote waarde nu ook de bijensteek moge zijn, om 't rheumatisme tot staan te brengen, 't spreekt bijna van zelf dat alle wijzigingen welke tengevolge der ongesteldheid in 't lichaam ontstaan moeten zijn, niet meer hersteld kunnen worden. Tegen vervormde hartkleppen, tegen woekeringen in 't bindweefsel, in 't kraakbeen en in de beenderen, tegen vernietigde of geheel gewijzigde weefsels helpen bijensteken niet meer.

Uit onze losse aanteekingen meenen wij hiermede 't belangrijkste uit de geneeswijze van Dr. Tere meegedeeld te hebben. Wij weten niet beter of hij is de eenige Europeesche arts; die over ‘n rijke ervaring op dit gebied te beschikken heeft. Wie meeromtrent de behandeling van rheumatisme door bijensteken wenscht te weten, zoeken in de zittingsverslagen der k. k. Gesellschaftder Aerzte in Wien over 1888 en 1903, waarin de verslagen der lezingen van Dr Tere voor dat lichaam zijn opgenomen.

Na 't bovenstaande behoeven wij nauwelijks te zeggen, dat wij ‘t ieder ten zeerste afraden op eigen gelegenheid de geneeswijze van Dr. Tere of op zich zelf, of op een zijner verwanten toe te passen. Alleen 'n arts kan de volle verantwoordelijkheid voor ‘n dergelijk ernstig middel, al belooft ‘t nog zulke gunstige resultaten, op zich nemen

F.C. van Brussel, Apeldoorn, Febr. 1906.

(6). Wanneer ‘n bij ons steekt en haar angel in ons lichaam achterlaat, gaat deze, ook al is hij van 't lichaam der bij gescheiden, voort zich te bewegen en nog meer gif uit de gifblaas in de wond te pompen. Deze bewegingen heeten automatisch, omdat zij werktuigelijk, onafhankelijk van den wil van 't dier plaats hebben
(7). Serum = bloedwei; therapie = geneeswijze; serumtherapie = geneeswijze met behulp van bloedwei, dat een of ander dier wordt afgetapt en onder de huid of in de aderen van den patiënt wordt ingespoten

Bovenkant

Ook gevonden in het archief van het imkerforum uit 1916, een typische voorbeeld van een anafylaxis. (Jelle):

Een Bijensteek met gevolgen daarvan.

Den 28sten Juni j.l. was ik 's morgens bezig mijn jonge zwermen te voeren met gesmolten gedenatureerde suiker. Zij hadden door het steeds ongunstige weder geen enkelen dag kunnen uitvliegen om het zoo hoognoodige voedsel te verzamelen. Een vriend was daarbij tegenwoordig, doch moest al heel spoedig zijn belangstelling duur betalen, hetgeen uit het volgende zal blijken.

Wellicht een weinig te dicht bij de gevoederde bijen gekomen, kreeg hij een prik op zijn oorschelp, waaruit wij echter direkt den angel verwijderden. Daar hij wel eens eerder een steek had gehad zonder bijzondere gevolgen, namen wij er verder geen notitie van.
Het was dus een geheel gewoon iets; doch ongeveer tien minuten daarna, zeg hij, hé wat word ik raar en benauwd, het geheelelichaam, van hoofd tot de voeten, begon vreeselijk te steken, prikkelen en onverdragelijk te jeuken. Direct boven het oor kwam een groote harde knobbel, de oogleden zwollen vreeselijk op, evenals het geheele gelaat, dat een angstige blauw-roode kleur kreeg. Nog nooit hadden wij zulk een uitwerking van een bijensteek gezien. Steeds nog werd het erger en na verloop van een uur, waren ook de geheele armen, handen, borst en beenen rood en met blaasjes bezet, die geleidelijk ineen vloeiden en ten slotte een opgezwollen geheel vormden, vreeselijk om aan te zien.

Ten einde raad, door de vreeselijke jeukte, besloot de patiënt zich geheel te wasschen met verdunde azijn-compressen, waarop na verloop van een paar uur eenige beterschap was waar te nemen, die geleidelijk aanhield, totdat hij 's middags vijf uur, weer zoo ongeveer de oude was, alleen aan den kant van het oor was nog een zwelling zichtbaar, en een hevige hoofdpijn volgde, waarvoor migraine tabletten verlichting gaven.

Zou nu, zoo dachten wij, in het bijengif ook peper, die in de gedenatureerde suiker in zoo sterke mate aanwezig is, soms de oorzaak hiervan kunnen geweest zijn, of heeft u mijnheer de Redacteur wel meer van zulke gevallen gehoord?
Gaarne zou ik hierover van UEd. in het volgend Tijdschrift eenig schrijven vermemen.
Inmiddels hoogachtend,
A.M. LABRIE, Buitenstad, Vianen a/d. Lek.

Van een dergelijk geval heb ik in een Duitsch Maandblad voor eenigen tijd ook gelezen, waarbij van gedenatureerde suiker geen sprake was.
RED.